Musluktan paslı su geliyor — Nedenini bulmak ve ne yapmak gerek
Sarı, turuncu ya da kahverengi su her zaman aynı sorunun işareti değildir. Hangi muslukta, hangi saatte, sıcak mı soğuk mu sorularıyla nedeni ayırmayı ve her durumda ne yapılacağını anlatıyoruz.
Kısa cevap
Renk yalnızca bir muslukta ya da yalnızca sıcak suda görünüyorsa sorun büyük olasılıkla evin içindedir: eski boru, bağlantı parçası ya da su ısıtıcının deposu. Tüm musluklarda ve komşularda aynı anda başladıysa şebeke çalışması sonrası borudaki tortu kalkmıştır; soğuk suyu akıtın, su idaresinin 185 hattını arayın. Renkli suyu içmeyin, mama ve yemek için kullanmayın. Kuyu suyunda kalıcı renk varsa demir ve mangan için analiz gerekir.
Sabah musluğu açtığınızda sarımsı bir su akıyor, beyaz çamaşırda turuncu lekeler çıkıyor ya da bardağın dibinde ince kahverengi bir tortu birikiyor. Paslı su can sıkıcıdır ama çoğu zaman nedeni birkaç basit soruyla bulunabilir. Bu yazıda o soruları, her olası nedende ne yapılacağını ve arıtma cihazının bu işte nerede durduğunu anlatıyoruz.
Önce üç soru
- Hangi muslukta? Tüm musluklarda mı, yoksa yalnızca birinde mi?
- Hangi suda? Soğukta mı, sıcakta mı, ikisinde de mi?
- Ne zaman? Aniden mi başladı, sabahları ilk açılışta mı görünüyor, sürekli mi?
| Belirti | Olası neden | Ne yapmalı |
|---|---|---|
| Tüm musluklarda, aniden; komşularda da var | Şebekedeki çalışma, arıza ya da kesinti sonrası boru içindeki tortunun kalkması | Soğuk suyu akıtın, 185'i arayıp çalışma olup olmadığını sorun |
| Yalnızca sıcak suda | Şofben, termosifon, güneş enerjili ısıtıcı ya da kombi deposunda korozyon ve tortu | Isıtıcının servisine ya da tesisatçıya kontrol ettirin |
| Sabah ilk açılışta, sonra düzeliyor | Gece boyunca eski galvaniz borularda bekleyen suyun demir alması | İlk suyu içme dışı işlerde kullanın; tesisatın yenilenmesini değerlendirin |
| Yalnızca tek muslukta | O musluğa giden bağlantı parçası, esnek hortum ya da perlatör | Perlatörü temizleyin, bağlantıyı tesisatçıya gösterin |
| Kuyu suyunda sürekli sarı-turuncu ya da siyah-kahverengi | Yeraltı suyunda doğal olarak bulunan demir ya da mangan | Analiz yaptırın, sonuca göre oksidasyon ve filtrasyon |
Şebeke çalışması sonrası renkli su
Su borularının iç yüzeyinde zamanla ince bir demir oksit ve tortu tabakası birikir. Bir boru onarıldığında, vana açılıp kapandığında ya da uzun bir kesintiden sonra su yeniden basınçla geldiğinde bu tabaka kalkar ve musluklara taşınır. Hatay'da 2023 depremlerinden sonra şebeke onarımları sürdüğü için bu durum bölgede sık yaşanıyor. Deprem sonrası şebeke suyu hakkında ayrı bir yazımız var.
Ne yapmalı:
- Soğuk suyu akıtın. Evin ana vanasına en yakın musluktan başlayarak, su berraklaşana kadar.
- Sıcak suyu açmayın. Renkli suyun şofben ya da termosifon deposuna dolmasını önlersiniz.
- Çamaşır ve bulaşık makinesini çalıştırmayın. Demir, çamaşırda kalıcı leke bırakabilir.
- Su idaresini arayın. Türkiye'de su idarelerinin arıza hattı 185'tir; Hatay'da HATSU'nun ALO 185 çağrı merkezi bu iş için var. Bölgenizde çalışma olup olmadığını ve ne zaman biteceğini sorun.
- Birkaç saatte düzelmezse ya da renk tekrar tekrar geliyorsa idareye kayıt açtırın.
Renkli su içilir mi?
Kısa cevap: Renk geçene kadar içmeyin, mama ve yemek için kullanmayın. Suyu kaynatmak rengi ve tortuyu gidermez.
Demir, çoğunlukla sağlıktan çok görünüm ve tat sorunudur. ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA), demir için 0,3 mg/L'lik zorunlu olmayan bir "estetik" sınır önerir ve bu düzeyin üzerinde paslı renk, tortu, metalik tat ve kırmızı-turuncu leke görüldüğünü belirtir. Türkiye'deki içme suyu yönetmeliğinde demir, 200 µg/L değeriyle gösterge parametresi olarak yer alır.
Mangan ise ayrıca ele alınmalıdır. EPA'nın estetik sınırı 0,05 mg/L'dir; bu düzeyin üzerinde su siyah-kahverengi renk ve leke yapar, acı-metalik tat verir. Dünya Sağlık Örgütü mangan için, mama ile beslenen bebekleri korumak amacıyla 0,08 mg/L'lik geçici bir sağlık kılavuz değeri belirlemiştir. Türkiye'deki yönetmelikte mangan için gösterge değeri 50 µg/L'dir. Kuyu suyunuzda siyah-kahverengi leke görüyorsanız ve evde bebek varsa analizi ertelemeyin.
Eski borular
Eski binaların bir kısmında içme suyu tesisatı hâlâ galvanizli çelik borulardan oluşur. Galvaniz kaplama zamanla aşınır, boru içten paslanır ve daralır. Belirtiler: sabah ilk suyun sarı gelmesi, basıncın yıllar içinde düşmesi, musluk süzgeçlerinin sık tıkanması. Burada kalıcı çözüm arıtma değil, tesisatın yenilenmesidir. O zamana kadar evin girişine takılan bir sediment filtresi, tortunun musluklara ve cihazlara ulaşmasını azaltabilir.
Kuyu suyunda demir ve mangan
Demir ve mangan yer kabuğunda doğal olarak bulunur ve kayaçların zamanla çözünmesiyle yeraltı suyuna geçer. Kuyudan ilk çıktığında berrak görünen su, havayla temas edince sararabilir; bu, çözünmüş demirin oksitlenmesidir.
New Hampshire eyaletinin çevre kurumu, ev ve şebeke sistemlerinde demir ve mangan için tercih edilen yöntem olarak oksidasyon ve filtrasyonu gösterir. Su yumuşatıcıların (reçineli sistemler) bu iş için yalnızca sertliğin de yüksek olduğu durumlarda kullanılmasını önerir. Doğru sistemi seçmek için önce laboratuvar analizi gerekir.
Arıtma cihazı ne yapar, ne yapmaz?
- Sediment filtresi boru tortusunu ve pas parçacıklarını tutar. Şebeke çalışmalarından sonra ilk aşamadaki sediment filtresi normalden çok daha hızlı kararabilir; renk değişince değiştirin.
- Ters ozmoz membranı demir ve mangan yüküne duyarlıdır; bu maddeler membran yüzeyinde birikerek verimi düşürür. Kuyu suyunda yüksek demir varsa, ters ozmozdan önce ayrı bir demir giderme aşaması gerekir.
- Aktif karbon paslı rengin kaynağını çözmez.
Tesisat kaynaklı bir sorunu arıtma cihazıyla kapatmaya çalışmak, filtreleri çok hızlı tüketir. Önce nedeni bulun; gerekiyorsa filtre değişimi ve cihaz kontrolü için keşif isteyebilirsiniz. Keşifte cihaz gerekmiyorsa, sorun tesisattaysa bunu açıkça söyleriz.
Kaynaklar
- U.S. EPA. Secondary Drinking Water Standards: Guidance for Nuisance Chemicals.
- Dünya Sağlık Örgütü. Manganese — chemical fact sheet, 2022.
- New Hampshire Department of Environmental Services. Iron and/or Manganese in Drinking Water (DWGB-3-8).
- ASKİ Ankara. İçme kullanma suyu kontrol tablosu (İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik değerleri).
- HATSU. ALO 185 çağrı merkezi.
Kaynaklar en son tarihinde kontrol edildi. Hata görürseniz bize bildirin.
