Kapıdan arıtma cihazı satışı — Cayma hakkı, garanti ve dikkat edilecekler

Kapınız çalınıyor. Karşınızda "bölgede su ölçümü yapıyoruz" diyen biri var. Birkaç dakika sonra bir bardak musluk suyu, elektrotlu bir cihazın içinde kahverengiye dönüyor ve masaya bir sözleşme konuyor. Arıtma cihazı satışının bu biçimi yeni değil; kanun da tam bu durum için özel kurallar koymuş. Bu yazıda o kuralları sade bir dille, madde numaralarıyla anlatıyoruz.

Kapıda imzalanan sözleşmenin dört temel kuralı

Satıcının iş yeri dışında, örneğin evinizde yaptığınız sözleşmelere kanun "iş yeri dışında kurulan sözleşme" der. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 47. maddesi ve buna dayanan yönetmelik şu kuralları koyar:

1. Sözleşme yazılı olmalıdır. Yazılı yapılmayan sözleşme geçerli olmaz. Sözleşmenin bir nüshası size verilmelidir; ilk sayfasında cayma hakkınızla ilgili bilgi büyük ve koyu harflerle yer almalıdır.
2. 14 gün içinde cayabilirsiniz. Gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden. Mal satışında süre, malın size teslim edildiği gün başlar.
3. Cayma süresi içinde ödeme istenemez. Satıcı bu 14 gün içinde sizden herhangi bir ad altında ödeme yapmanızı ya da sizi borç altına sokan bir belge (senet gibi) vermenizi isteyemez.
4. Bilgilendirme yapılmadıysa süre uzar. Satıcı cayma hakkınızı size gereği gibi bildirmediyse 14 günlük süreyle bağlı değilsiniz; hakkınız en geç bir yıl sonunda sona erer.

Yönetmelik ayrıca, cayma bildiriminiz satıcıya ulaştıktan sonra satıcının malı 14 gün içinde geri almakla yükümlü olduğunu söyler.

Cayma hakkı nasıl kullanılır?

Bildirimin cayma süresi dolmadan yazılı olarak ya da kalıcı veri saklayıcısıyla (örneğin e-posta) satıcıya yöneltilmesi yeterlidir. Sözleşmedeki cayma formunu kullanabilir ya da kararınızı açıkça yazan kısa bir beyan gönderebilirsiniz. Cayma hakkını kullandığınızı ispat yükü size aittir; bu yüzden iadeli taahhütlü posta, noter ya da gönderim kaydı saklanan e-posta gibi iz bırakan bir yol seçin.

Montaj yapıldıysa cayma hakkı biter mi?

Yönetmelikteki istisnalardan biri, ambalajı açıldıktan sonra sağlık ve hijyen açısından iadesi uygun olmayan mallardır. Bazı satıcılar "cihaz takıldı, artık iade olmaz" diyebilir. Bir arıtma cihazının bu istisnaya girip girmediği somut duruma göre değerlendirilir; anlaşmazlıkta karar tüketici hakem heyetinin ya da mahkemenindir. Yönetmelik bazı montaj, tamir ve bakım hizmetlerini de kapsam dışında tutar; evinizde yapılan filtre değişimi gibi bir bakım işi bu kurallara tabi olmayabilir, ama kapıda satılan cihaz tabidir.

Garanti: arıtma cihazı en az iki yıl garantilidir

Garanti Belgesi Yönetmeliği'nin ekindeki listede "4.2 Su arıtma cihazları" açıkça yer alır. Yani arıtma cihazı garanti belgesiyle satılmak zorundadır ve garanti süresi, malın teslim tarihinden itibaren en az iki yıldır.

• Tamir süresi: Satış Sonrası Hizmetler Yönetmeliği'ne göre azami tamir süresi 20 iş günüdür.
• Tamir olmazsa: Garanti süresi içinde tamir süresi aşılır ya da malın tamiri mümkün olmazsa bedel iadesi, ayıp oranında indirim ya da imkân varsa ayıpsız misliyle değiştirme isteyebilirsiniz.
• Kullanım ömrü: Aynı yönetmeliğin ekinde su arıtma cihazlarının kullanım ömrü 10 yıl olarak belirlenmiştir. Üretici ve ithalatçı bu süre boyunca yedek parça ve servis sağlamakla yükümlüdür.

Filtreler ve membran ise zamanla değişen sarf parçalardır. Garanti belgesinde hangi parçaların kapsandığı yazar; imzalamadan önce okuyun.

Ayıplı mal ve zamanaşımı

Cihaz sözleşmede anlatılandan farklıysa, vaat edilen özellikleri taşımıyorsa ya da kusurluysa kanunun 11. maddesine göre dört seçimlik hakkınız vardır: sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ücretsiz onarım ya da ayıpsız misliyle değiştirme. Ayıplı mala ilişkin sorumluluk, kural olarak malın teslimden itibaren iki yıl içinde zamanaşımına uğrar.

Kapıda sık kullanılan ikna yöntemleri

Elektroliz "testi". Musluk suyuna iki metal elektrot daldırılır, cihaz çalışınca su kahverengi-yeşil bir renk alır; arıtılmış su ise neredeyse berrak kalır. Bu gösteri suyun kirli olduğunu göstermez. Doğrulama kuruluşu Full Fact'in görüştüğü analitik kimya uzmanlarına göre renk, sudan değil, elektrotların elektrolizle aşınmasından gelir. Arıtılmış su az renk verir, çünkü içinde çözünmüş mineral az olduğu için elektriği zayıf iletir. Gösteri yalnızca musluk suyunun mineral içerdiğini kanıtlar.

"Zehirli su" diye okunan TDS değeri. TDS ölçer çözünmüş mineralleri gösterir; bakteri, nitrat ya da kurşun hakkında tek başına bilgi vermez. Yüksek TDS "zehirli", düşük TDS "güvenli" demek değildir. Ayrıntısı TDS rehberimizde.

"Belediyeden geldik." Su idareleri kapı kapı cihaz satmaz. Kimlik, firma unvanı ve vergi numarası isteyin; su idarenizin çağrı merkezini arayıp teyit edin.

"Bugüne özel fiyat." Kanun size 14 gün düşünme süresi veriyor; bugün imzalamak zorunda değilsiniz. Fiyatı başka bir satıcıyla karşılaştırmak için fiyat yazımızdaki kalemlere bakın.

"Cihaz bedava, sadece filtre parası." Toplam ödeyeceğiniz tutarı, taksit sayısını, filtre değişim sıklığını ve bir filtre setinin fiyatını sözleşmede yazılı görmeden imza atmayın.

İmzadan önce kontrol listesi

• Satıcının kimliği, firma unvanı, adresi ve vergi numarası sözleşmede yazılı mı?
• Toplam fiyat vergiler dahil Türk lirası olarak yazılı mı?
• Cayma hakkı ilk sayfada büyük ve koyu yazılmış mı, cayma formu ekte mi?
• Garanti belgesi ve Türkçe kullanım kılavuzu verildi mi?
• Cihazın markası, modeli, aşama sayısı ve membran kapasitesi yazılı mı?
• Sizden bugün peşinat, senet ya da kart bilgisi isteniyor mu? İsteniyorsa bu, kanuna aykırıdır.

Satıcıya sorulacak teknik sorular için 10 soruluk listemize bakabilirsiniz.

Şikâyet ve başvuru yolları

• ALO 175 Tüketici Danışma Hattı: Ticaret Bakanlığı'nın hattı; haklarınızı ve izlenecek yolu öğrenmek için.
• Tüketici hakem heyeti: Başvuru e-Devlet'teki "Tüketici Hakem Heyetlerine Başvuru" hizmetiyle çevrim içi yapılabilir. Hakem heyetinin bakabileceği tutar sınırları her yıl güncellenir; sınırı aşan uyuşmazlıklarda izlenecek yolu ALO 175'ten öğrenebilirsiniz.

Bizim tarafımızdan bir not

Biz de arıtma cihazı kuruyoruz; bu yazıyı okurken satıcı olduğumuzu bilmeniz gerekir. Keşif talebi sizden gelir; ölçüm evinizde yapılır, fiyat keşifte yazılı verilir ve satın alma zorunluluğu yoktur. Kimin geleceğini ve nasıl çalıştığımızı buradan okuyabilirsiniz.