Şişe su gerçekten temiz mi? Mikroplastik araştırmaları ne diyor

Uzun yıllar şişe su, "musluk suyuna güvenmeyenlerin" güvenli limanı olarak görüldü. Son on yılda yapılan ölçümler bu tabloyu karmaşıklaştırdı. Bu yazıda bulguları abartmadan, ne bildiğimizi ve ne bilmediğimizi ayırarak anlatıyoruz.

2018: Şişelerin büyük çoğunluğunda plastik

New York Eyalet Üniversitesi Fredonia'dan araştırmacıların 2018'de Frontiers in Chemistry dergisinde yayımladığı çalışmada, 9 ülkeden 11 markaya ait 259 şişe incelendi. Şişelerin yaklaşık yüzde 93'ünde mikroplastik tespit edildi. En sık görülen polimer, şişe kapaklarında kullanılan polipropilendi.

Bu çalışma dikkat çekti ama bir sınırı vardı: kullanılan yöntem ancak belirli bir boyutun üzerindeki parçacıkları görebiliyordu. Daha küçük parçacıklar hesabın dışında kalıyordu.

2024: Görünmeyen parçacıklar sayıldı

Columbia Üniversitesi'nden araştırmacılar 2024'te PNAS dergisinde, tek tek nanoplastik parçacıkları kimyasal olarak tanımlayabilen uyarılmış Raman saçılması mikroskobu adlı bir teknikle yapılan ölçümleri yayımladı. ABD'de satılan üç popüler şişe su markası incelendi.

Sonuçlar:

• Litre başına yaklaşık 110 bin ile 370 bin arasında, ortalama 240 bin civarında plastik parçacık.
• Parçacıkların yaklaşık yüzde 90'ı nanoplastik, yani bir mikrondan küçük.
• Tanımlanan polimerler arasında şişenin kendi malzemesi PET ve su arıtımında kullanılan membranlarla ilişkili poliamid de vardı.

Bu, daha önceki tahminlerin yüzlerce kat üzerindeydi. Fark kirliliğin aniden artmasından değil, ölçüm aracının nihayet bu boyutları görebilmesinden kaynaklanıyordu.

Peki bu sağlığa zararlı mı?

Dürüst cevap: henüz bilmiyoruz.

Dünya Sağlık Örgütü 2019'daki değerlendirmesinde, mevcut verilere göre içme suyundaki mikroplastiklerin sağlık riski oluşturduğuna dair kanıt bulunmadığını, ancak verilerin sınırlı olduğunu ve özellikle nanoplastikler hakkında daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulduğunu belirtti. 2022 raporunda da benzer bir çizgi korundu.

Nanoplastiklerin mikroplastiklerden farklı ele alınmasının nedeni boyutları. Hücre zarlarından geçebilecek kadar küçük parçacıkların vücutta nasıl davrandığı, laboratuvar çalışmalarında aktif olarak araştırılıyor. Kesin bir risk kanıtı yok; ama "hiçbir şey yok" demek de artık mümkün değil.

Sıcaklık ve saklama koşulları

PET şişelerin yüksek sıcaklıkta uzun süre bekletilmesinin suya bazı maddelerin geçişini artırabildiğini gösteren laboratuvar çalışmaları var. İskenderun'un yaz sıcağında güneş altında bekleyen damacanalar, marketin önünde istiflenmiş kolilere ya da arabanın bagajında unutulan şişelere bu açıdan dikkat etmek mantıklı:

• Şişe ve damacanaları serin ve güneş görmeyen yerde saklayın.
• Açılmış şişeyi uzun süre bekletmeyin.
• Tek kullanımlık şişeleri tekrar tekrar doldurup kullanmayın.

Arıtma cihazı mikroplastiği tutar mı?

Ters ozmoz membranlarının ayırma ölçeği nanoplastik boyutlarının çok altındadır; bu nedenle iyi durumdaki bir RO sisteminin plastik parçacıkların büyük kısmını tutması beklenir. Blok karbon filtreler de daha büyük mikroplastik parçacıklarda etkilidir.

İki uyarı ekleyelim:

1. Arıtılmış suyu yine plastik bir sürahide bekletiyorsanız, kazanımın bir kısmını kaybedebilirsiniz. Cam ya da paslanmaz çelik şişe tercih edin.
2. Cihazın tankı ve boruları da plastiktir. Gıda ile temasa uygun malzemeden üretilmiş, sertifikalı parçalar kullanılması bu yüzden önemlidir.

Maliyet ve çevre

Mikroplastik tartışmasının yanında daha somut iki konu var. Birincisi maliyet: dört kişilik bir hanenin yıllık damacana tüketimi yüz adedi kolayca geçer. İkincisi taşıma ve plastik atık. Kendi rakamlarınızla hesap yapmak için maliyet hesaplayıcımızı kullanabilirsiniz.

Özet

• Şişe sularda plastik parçacık bulunuyor ve yeni yöntemler bunların çoğunun nanoplastik olduğunu gösteriyor.
• Sağlık etkisi henüz kanıtlanmış değil; araştırmalar sürüyor.
• İyi bakımlı bir ters ozmoz cihazı ve cam şişe, maruziyeti azaltmanın pratik bir yolu.
• Cihaz almayacaksanız, şişeleri güneşten ve sıcaktan uzak tutmak basit ama işe yarar bir önlem.

Evinizin suyu için neyin mantıklı olduğunu merak ediyorsanız önce arıtma cihazı gerçekten gerekli mi yazısına göz atın.