Suyu haşlamak işe yarar mı? Neyi giderir, neyi gidermez
Kesinti sonrası ve kuyu suyunda en çok başvurulan yöntem haşlamak. Dünya Sağlık Örgütü ve CDC önerilerine göre haşlamanın gerçekten sağladığı koruma ve yetmediği durumlar.
Kısa cevap
Suyu fokurdayarak kaynatmak bakteri, virüs ve parazitlerin çoğunu etkisiz hâle getirir; bu yüzden mikrobiyolojik risk olduğunda etkili bir acil önlemdir. Ancak haşlamak kireci tam gidermez, nitrat, kurşun, pestisit ve diğer kimyasalları gidermez; su buharlaştıkça bu maddelerin yoğunluğu artabilir.
"Şüphelendiğin suyu haşla" nesiller boyu aktarılan, doğru bir öğüttür. Ama eksik bir öğüttür. Haşlamak bir sorunu çok iyi çözer, diğerlerine ise dokunmaz ya da onları biraz daha kötüleştirir.
Haşlamanın çözdüğü sorun: mikroorganizmalar
Dünya Sağlık Örgütü'nün teknik notuna göre suyu fokurdayarak kaynama noktasına getirmek, su kaynaklı hastalıklara yol açan bakteri, virüs ve parazitlerin etkisiz hâle getirilmesi için yeterlidir. ABD Hastalık Kontrol Merkezleri (CDC) ise suyun bir dakika boyunca fokurdayarak kaynatılmasını, yaklaşık 2.000 metrenin üzerindeki rakımlarda bu sürenin üç dakikaya çıkarılmasını önerir.
Bu yüzden haşlamak şu durumlarda doğru ve etkili bir önlemdir:
- Resmî bir "suyu haşlayarak kullanın" uyarısı yayımlandığında.
- Kesinti ya da onarım sonrası mikrobiyolojik kirlenme şüphesi olduğunda.
- Analizi yapılmamış kuyu ve kaynak suyunu geçici olarak kullanmak zorunda kaldığınızda.
Nasıl yapılır
- Su bulanıksa önce temiz bir bez ya da kahve filtresinden süzün ve tortunun çökmesini bekleyin.
- Suyu fokurdayarak kaynayana kadar ısıtın ve CDC önerisine göre bir dakika kaynamaya bırakın.
- Kapağı kapalı, temiz bir kapta soğumaya bırakın.
- Temiz, kapaklı kaplarda saklayın. Tat yavan gelirse bir kaptan diğerine birkaç kez aktararak havalandırabilirsiniz.
Elektrikli su ısıtıcıları suyu kaynattıktan sonra otomatik kapanır. Bu, fokurdayarak kaynamaya ulaşıldığı anlamına gelir; ancak uyarı dönemlerinde kılavuzdaki süre önerisine uyun.
Haşlamanın çözmediği sorunlar
| Madde | Haşlamanın etkisi |
|---|---|
| Bakteri, virüs, parazit | Etkisiz hâle getirir |
| Kireç (geçici sertlik) | Bir kısmı çöker ve kapta kalır; su tam yumuşamaz |
| Nitrat | Gidermez; buharlaşmayla yoğunluğu artar |
| Kurşun ve diğer metaller | Gidermez; EPA özellikle belirtir |
| Pestisit ve endüstriyel kimyasallar | Gidermez |
| Bulanıklık ve tortu | Gidermez; önce süzme gerekir |
| Serbest klor kokusu | Büyük ölçüde uçurur |
Nitrat meselesi: haşlamanın ters teptiği yer
Dörtyol'un ova kuyuları gibi nitrat açısından izlenmesi gereken kaynaklarda haşlamak bir çözüm değildir. Su buharlaştıkça içindeki nitrat geride kalır ve litre başına düşen miktar artar. Dünya Sağlık Örgütü nitrat için kılavuz değeri özellikle bebeklerde görülebilen riski dikkate alarak belirler. Nitrat şüphesi olan kuyu suyu bebek maması hazırlığında kullanılmamalıdır.
Nitrat için etkili ev tipi yöntemlerden biri ters ozmozdur. Ayrıntılar kuyu ve kaynak suyu arıtma yazısında.
Kurşun: eski tesisatlı binalar için
Payas ve İskenderun'daki eski yapılarda tesisat kaynaklı metal endişesi varsa haşlamak işe yaramaz. ABD Çevre Koruma Ajansı'nın önerileri bu durumda farklıdır: bir süre kullanılmayan suyu içmeden önce akıtmak, içme ve yemek için soğuk suyu kullanmak ve bu amaçla test edilmiş bir filtre kullanmak.
Haşlamak mı, arıtma cihazı mı?
İkisi farklı işler yapar. Haşlamak mikrobiyolojik risk için bir acil önlemdir; arıtma cihazı ise suyun kimyasal yükünü azaltan günlük bir çözümdür. Resmî bir haşlama uyarısı varsa arıtma cihazınız olsa bile uyarıya uyun. Kesinti ve onarım dönemlerinde yapılacakların tamamı deprem sonrası şebeke suyu yazısında.
Kaynaklar
- Dünya Sağlık Örgütü. Boil water — technical brief, 2015.
- U.S. CDC. Making Water Safe in an Emergency.
- U.S. EPA. Basic Information about Lead in Drinking Water.
- Dünya Sağlık Örgütü. Guidelines for Drinking-water Quality — Nitrate and nitrite.
Kaynaklar en son tarihinde kontrol edildi. Hata görürseniz bize bildirin.
